Bir parselin kullanım türünün, yapılaşma yoğunluğunun veya kullanım dağılımının değişmesi, oluşturacağı yolculukları da etkiler. Trafik etki değerlendirmesi, bu değişimin ulaşım ağına yansımasını inceler ve plan kararlarına teknik dayanak sağlar.
Hangi durumlarda hazırlanır?
Çalışma; ilgili belediye, ulaşım birimi veya plan değerlendirme sürecindeki kurum tarafından talep edilebilir. Gereklilik ve kapsam, plan değişikliğinin niteliği ve ilgili idarenin talepleri doğrultusunda belirlenir. Değerlendirmeye konu olabilecek durumlar şunlardır:
- Konut alanlarının ticaret veya karma kullanıma dönüştürülmesi.
- Emsal, yükseklik veya diğer yapılaşma koşullarının değiştirilmesi.
- Alışveriş merkezi, hastane, okul, kampüs ve lojistik tesisi gibi yolculuk oluşturan yatırımlar.
- Ana yol veya kavşak yakınında erişim düzenini etkileyen projeler.
Ulaşım ihtiyaçlarının tasarımın başında ele alınması, giriş ve çıkışların, otoparkın ve servis alanlarının proje geliştirilirken değerlendirilmesini sağlar. Böylece ilerleyen aşamalarda kapsamlı tasarım değişikliklerine duyulabilecek ihtiyaç azaltılabilir.
Mevcut durum ve gelecek senaryoları
Projenin etkisini yalnızca bugünkü trafikle karşılaştırmak yeterli değildir. Proje hayata geçene kadar çevredeki arazi kullanımı, ulaşım ağı ve talep de değişebilir. Bu nedenle karşılaştırma aynı değerlendirme yılı için oluşturulan senaryolar üzerinden yapılır:
- Mevcut durum: Saha ölçümleriyle belirlenen bugünkü koşullar. Modelin kalibrasyonu bu verilere dayanır.
- Projesiz gelecek: Önerilen değişiklik uygulanmadan, yürürlükteki plan kararları ve ortak gelişme varsayımları altında beklenen durum.
- Projeli gelecek: Aynı yılda, önerilen plan değişikliği veya projenin uygulandığı durum.
Projenin ek etkisi, projesiz ve projeli gelecek senaryoları arasındaki fark üzerinden değerlendirilir. İmar planı değişikliklerinde karşılaştırmanın dayanağı, yürürlükteki plan ile önerilen planın oluşturacağı koşullardır.
Yolculuk üretimi ve yerel koşullar
Yolculuk üretimi; kullanım türüne göre konut sayısı, inşaat alanı, çalışan sayısı veya kapasite gibi büyüklükler üzerinden hesaplanabilir. Literatürdeki oranların doğrudan uygulanması yerine, bu oranların toplandığı koşullarla proje alanının koşulları karşılaştırılmalıdır. Toplu taşıma erişimi, yürüme olanakları, otopark arzı ve servis taşımacılığı sonuçları etkileyebilir.
Karma kullanımlı projelerde, proje alanı içindeki kullanımlar arasında yapılan yolculuklar ayrıca değerlendirilir. Örneğin, sitede yaşayan bir kişinin aynı projedeki markete yürümesi dış yol ağına ek araç yolculuğu olarak yansıtılmamalıdır. Bu tür iç yolculuklara ilişkin varsayımlar kaynakları ve gerekçeleriyle açıklanmalıdır.
Etki alanı ve analiz saatleri
Etki alanı, projenin oluşturacağı talebin incelenmesi gereken yol kesimlerini ve kavşakları kapsar. Analiz saatleri belirlenirken hem projenin hem de çevredeki ulaşım ağının yoğun dönemleri dikkate alınır. Bu dönemler her zaman örtüşmez. Örneğin, bir alışveriş merkezindeki hafta sonu yoğunluğu ile çevredeki yol ağının hafta içi yoğunluğu ayrı ayrı incelenebilir.
Raporda hangi bilgiler yer almalıdır?
- Mevcut ve önerilen kullanım türleri, yapılaşma koşulları ve kapasite bilgileri.
- Etki alanı, ölçüm yöntemi, tarihler ve saha koşulları.
- Yolculuk üretimi, ulaşım türü ve yön dağılımına ilişkin kaynaklar ve varsayımlar.
- Senaryolara göre kapasite, gecikme, hizmet düzeyi ve kuyruk uzunluğu karşılaştırmaları.
- Araç ve yaya erişimi, otopark, servis ve yükleme düzenine ilişkin değerlendirmeler.
- İyileştirme önerileri ve önerilerin uygulandığı senaryonun sonuçları.
- Veri eksikleri, değerlendirme sınırları ve belirsizlikler.
İyileştirme seçenekleri nasıl geliştirilir?
Öneriler; sinyal süreleri, dönüş cepleri, giriş ve çıkışların konumu, otopark yönetimi, toplu taşıma bağlantıları ve yaya erişimi gibi farklı alanları kapsayabilir. Her seçenek, beklenen yararları ve diğer kullanıcılar üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirilmelidir. Kapasiteyi artıran bir düzenlemenin yaya geçiş mesafesini veya trafik güvenliğini nasıl etkilediği de incelenmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her çalışma, ilgili idarenin talepleri ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.