Kavşak analizlerinde ortalama gecikme, hizmet düzeyi, hacim/kapasite oranı ve kuyruk uzunluğu birlikte kullanılır. Bu göstergeler kavşağın işletme koşullarını açıklar. Tasarım kararlarında ise yaya erişimi, toplu taşıma ve trafik güvenliği gibi diğer konuların da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Ortalama gecikme
Ortalama gecikme, bir aracın kavşağın işletme koşulları nedeniyle kaybettiği süreyi ifade eder ve saniye/araç birimiyle gösterilir. Sinyalize kavşaklarda durma, bekleme, yavaşlama ve hızlanmayla ilişkili kayıpları kapsar. Kavşağın genel ortalamasının yanında yaklaşım ve şerit gruplarına ait değerler de incelenmelidir.
Hizmet düzeyi
Hizmet düzeyi, işletme koşullarını A’dan F’ye uzanan bir sınıflandırmayla özetler. Kavşaklarda kullanılan gecikme eşikleri, kontrol türüne göre değişir. Highway Capacity Manual (HCM) yaklaşımında kullanılan gecikme aralıkları aşağıda karşılaştırılmıştır. Sınıflandırma, kullanılan yöntemin diğer koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
| Hizmet düzeyi | Sinyalize kavşak, kontrol gecikmesi (sn/araç) | Sinyalsiz kavşak (sn/araç) |
|---|---|---|
| A | ≤ 10 | ≤ 10 |
| B | 10–20 | 10–15 |
| C | 20–35 | 15–25 |
| D | 35–55 | 25–35 |
| E | 55–80 | 35–50 |
| F | > 80 | > 50 |
Hedef hizmet düzeyi; kavşağın işlevi, yerel koşullar, ilgili idarenin ölçütleri ve diğer kullanıcıların ihtiyaçları birlikte ele alınarak belirlenmelidir. Araç gecikmesini azaltmaya yönelik bir düzenleme, yaya bekleme süresi veya güvenlik üzerinde farklı etkiler oluşturabilir.
Hacim/kapasite oranı
Bu oran, bir yaklaşımın veya şerit grubunun trafik hacmini hesaplanan kapasitesiyle karşılaştırır. Talep kapasiteye yaklaştıkça sistem, kısa süreli yoğunlaşmalara karşı daha hassas hale gelir. Değerlendirmede yalnızca oran değil; ölçüm dönemi, sinyal düzeni, kuyruklar ve talebin gün içindeki değişimi de dikkate alınmalıdır.
Kuyruk uzunluğu ve 95. yüzdelik değer
Ortalama kuyruk uzunluğu, tasarım için gerekli bekleme alanını tek başına açıklamayabilir. 95. yüzdelik kuyruk uzunluğu, kullanılan değerlendirme kapsamında kuyruk gözlemlerinin veya model sonuçlarının yüzde 95’inin altında kaldığı değerdir. Bu gösterge, dönüş cebinin yeterliliğini ve kuyruğun başka bir kavşağa veya otopark girişine ulaşma olasılığını değerlendirmede kullanılır.
Birbirine yakın kavşaklarda kuyrukların etkileşmesi zincirleme gecikmelere yol açabilir. Bu durumda tek kavşak analizine ek olarak koridor ölçeğinde değerlendirme veya mikro simülasyon gerekebilir.
Diğer kullanıcılar ve uzun vadeli etkiler
- Yayalar: Bekleme süresi, geçiş mesafesi, kaldırım sürekliliği ve erişilebilirlik ayrıca incelenmelidir.
- Trafik güvenliği: Hız, görüş mesafesi, çatışma noktaları ve kaza kayıtları, kapasite göstergelerinden ayrı değerlendirilmelidir.
- Toplu taşıma: Araç başına gecikmenin yanında yolcu sayıları, durak koşulları ve aktarma ihtiyaçları da önemlidir.
- Uzun vadeli talep: Altyapı değişikliklerinin güzergâh ve yolculuk tercihlerini nasıl etkileyebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Kapsamlı bir kavşak değerlendirmesi, işletme göstergelerini farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarıyla birlikte ele alır. Öneriler, beklenen yararları ve olası olumsuz etkileri açıklanarak sunulur.